Esnaf sözlüğü
Esnaf sözlüğü: ticari ve muhasebe terimleri, örnekleriyle
Mali müşavirin, toptancın ya da bankan bir terim kullandığında ne demek istediğini burada bulursun. Her terim tek cümlelik bir tanımla başlar; ardından formül, tezgâhtan bir örnek ve sık yapılan karışıklık gelir.
53 terim · Sağlam Defter ekibiSon güncelleme:
Sık aranan terimler
53 terim · 7 konu · kayıt istemez
B
- Ba-Bs formuBa-Bs formu, mükelleflerin bir kişi ya da firmayla ayda KDV hariç 5.000 TL ve üzerindeki alışlarını (Form Ba) ve satışlarını (Form Bs) GİB'e bildirdiği formdu. Bu bildirim 565 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ile Eylül 2024 döneminden itibaren kaldırıldı.
- BakiyeBakiye, bir hesaptaki borç ve alacak toplamları arasındaki farktır. Müşteri cari hesabında borç bakiyesi, müşterinin sana ödemesi gereken kalan tutarı gösterir.
- BarkodBarkod, bir ürünü tanımlayan numaranın makinenin okuyabileceği çizgilerle yazılmış hâlidir. Perakendede en yaygın biçim 13 haneli EAN-13'tür; Türkiye'de GS1 Türkiye'nin verdiği numaralar 868 ve 869 ile başlar.
- Basit usulBasit usul, küçük esnafın ticari kazancının defter tutmadan, yıllık alış, satış ve giderlerine göre basitçe belirlendiği vergilendirme yöntemidir. Şartları 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 46-48. maddelerinde yazar; basit usul esnafı KDV mükellefi değildir.
- Başabaş noktasıBaşabaş noktası, işletmenin ne kâr ne zarar ettiği satış miktarıdır: sabit giderler satışlardan kalan katkı payıyla tam karşılanır. Bu noktadan sonraki her satışın katkı payı kâra yazılır.
- Brüt kârBrüt kâr, net satıştan satılan malın maliyeti düşülerek bulunan kârdır. Kira, maaş ve fatura gibi işletme giderleri düşülmeden önceki kârı gösterir; bu yüzden genelde net kârdan büyüktür.
C
- Cari hesapCari hesap, bir müşteri ya da tedarikçiyle yapılan bütün alacak ve borç hareketlerinin tarih sırasıyla tutulduğu hesaptır. Hesabın sonundaki bakiye, karşı tarafın sana ya da senin karşı tarafa ne kadar borçlu olduğunu gösterir.
- Cari mutabakatCari mutabakat, iki tarafın aralarındaki hesabın bakiyesini belli bir tarih itibarıyla karşılaştırıp aynı rakamda anlaşmasıdır. Rakamlar tutmuyorsa farkı yaratan hareket bulunup düzeltilir.
- CiroCiro, bir işletmenin belli bir dönemde yaptığı toplam satış tutarıdır; muhasebedeki adı hasılattır. Ciro kâr değildir: içinden malın maliyeti, giderler ve vergiler çıktıktan sonra kâr kalır.
Ç
D
E
- e-Adisyone-Adisyon, yeme-içme işletmelerinde masaya açılan siparişin (adisyonun) elektronik ortamda tutulan hâlidir. Hesap kapanınca ödeme kaydedici cihazla (ÖKC) eşleşir ve satışın belgesi oluşur.
- e-Arşiv faturae-Arşiv fatura, e-Fatura sistemine kayıtlı olmayan alıcılara, son tüketiciler dâhil, elektronik ortamda düzenlenen faturadır. Alıcıya e-posta ya da kâğıt çıktı olarak verilebilir.
- e-Deftere-Defter, yevmiye ve büyük defterin (kebir) GİB standartlarında elektronik olarak tutulup her dönem için berat (onay) alındığı defter uygulamasıdır. e-Faturaya geçmek zorunda olan mükellefler, izleyen yılın başından itibaren defterlerini e-Defter olarak tutar.
- e-Faturae-Fatura, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sistemine kayıtlı iki mükellef arasında elektronik ortamda düzenlenip iletilen faturadır. Kâğıt faturayla aynı hukuki niteliği taşır; alıcı e-Fatura kullanıcısı değilse e-Arşiv fatura düzenlenir.
- e-İrsaliyee-İrsaliye, malın sevkini belgeleyen sevk irsaliyesinin elektronik hâlidir. GİB'in e-Belge standartlarında düzenlenir, alıcıya elektronik ortamda iletilir ve kâğıt irsaliyenin yerine geçer.
- e-SMMe-SMM, serbest meslek erbabının (avukat, mimar, mühendis, danışman gibi) tahsil ettiği ücret için düzenlediği serbest meslek makbuzunun elektronik hâlidir. GİB standartlarında düzenlenir ve karşı tarafa elektronik iletilir.
F
- FaturaFatura, satılan mal ya da yapılan iş karşılığında alıcının borçlandığı tutarı göstermek için satıcının düzenlediği ticari belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 229. maddesinde tanımlanır; 231. maddeye göre malın tesliminden ya da hizmetin yapılmasından itibaren en geç 7 gün içinde düzenlenmelidir.
- Fatura düzenleme sınırıFatura düzenleme sınırı, üzerindeki satışlarda fatura kesmenin zorunlu olduğu tutardır. 2026'da sınır KDV dâhil 12.000 TL'dir (588 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği); alıcı isterse daha küçük tutarda da fatura kesmek zorunludur.
- FIFO (ilk giren ilk çıkar)FIFO (ilk giren ilk çıkar), stoğa ilk giren malın ilk satıldığını kabul eden maliyet yöntemidir. Satılan malın maliyeti stoktaki en eski alış fiyatından hesaplanır; fiyatlar arttıkça raporda kâr daha yüksek görünür.
- Food costFood cost (malzeme maliyeti oranı), yeme-içme işletmesinde kullanılan malzeme maliyetinin KDV hariç yemek satışına oranıdır. Restoranlar genelde %28–35, kafe ve içecek işletmeleri %20–28 aralığını hedefler; doğru hedef menüye ve fiyata göre değişir.
G
- Gider pusulasıGider pusulası, defter tutan bir işletmenin, fatura düzenleme zorunluluğu olmayan kişilerden (vergiden muaf esnaf gibi) aldığı mal ya da yaptırdığı iş için kendisinin düzenlediği belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 234. maddesinde tanımlanır; satıcının imzasını taşır.
- Gün sonuGün sonu, iş gününün kapanışında kasadaki paranın sayılıp o günün satış, tahsilat ve gider kayıtlarıyla karşılaştırılmasıdır. Beklenen ile sayılan arasındaki fark kasa açığı ya da kasa fazlası olarak kaydedilir.
H
İ
- İade faturasıİade faturası, satın alınan malın satıcıya geri verilmesini belgeleyen faturadır. Malı geri veren KDV mükellefiyse iade faturasını o keser; satıcı da bu faturaya dayanarak daha önce hesapladığı KDV'yi düzeltir.
- İrsaliyeİrsaliye, malın bir yerden başka bir yere taşınırken yanında bulunan ve neyin, ne kadar, kime gönderildiğini gösteren sevk belgesidir. İrsaliyede genelde fiyat yazmaz; faturası sonradan kesilir.
- İskontoİskonto, liste fiyatından yapılan indirimdir. Birden fazla iskonto arka arkaya uygulandığında buna zincir iskonto denir; %10 + %5 zincir iskonto toplamda %15 değil, %14,5 indirim eder.
K
- Kâr marjıKâr marjı, kârın satış fiyatına oranıdır. 80 TL'ye alınıp 100 TL'ye satılan üründe kâr 20 TL, kâr marjı ise 20 ÷ 100 = %20'dir.
- Kâr oranı (markup)Kâr oranı (markup), kârın maliyete oranıdır. 80 TL'ye alınıp 100 TL'ye satılan üründe kâr oranı 20 ÷ 80 = %25'tir. Aynı üründe kâr marjı %20'dir.
- Kasa defteriKasa defteri, işletmenin kasasına giren ve çıkan nakdin tarih sırasıyla yazıldığı kayıttır. Her satırda tarih, açıklama, giriş, çıkış ve kalan tutar bulunur; gün sonunda kalan, kasada sayılan parayla tutmalıdır.
- KDVKDV (Katma Değer Vergisi), mal ve hizmet satışının her aşamasında eklenen değer üzerinden alınan dolaylı bir vergidir. Türkiye'de genel oran %20, indirimli oranlar %10 ve %1'dir.
- KDV beyannamesiKDV beyannamesi, KDV mükellefinin bir ayda hesapladığı ve indirdiği KDV'yi vergi dairesine bildirdiği beyannamedir. Aylık dönemde, dönemi izleyen ayın 28'ine kadar verilir ve çıkan KDV aynı gün ödenir.
- KDV dâhil ve KDV hariç fiyatKDV hariç fiyat, vergi eklenmeden önceki tutardır; KDV dâhil fiyat ise vergi eklendikten sonra müşterinin ödeyeceği toplamdır. %20 KDV'de KDV dâhil fiyat, hariç fiyatın 1,20 katıdır.
- KDV tevkifatıKDV tevkifatı, faturadaki KDV'nin bir kısmının ya da tamamının satıcı yerine alıcı tarafından vergi dairesine beyan edilip ödenmesidir. Oran "5/10" gibi onda birlerle ifade edilir ve işin türüne göre değişir.
- Kritik stokKritik stok, bir üründen elde en az ne kadar kalması gerektiğini gösteren sınırdır. Stok bu seviyenin altına düştüğünde yeniden sipariş verme zamanı gelmiştir.
L
M
- MatrahMatrah, bir verginin üzerinden hesaplandığı tutardır. KDV'de matrah, genelde malın ya da hizmetin KDV hariç bedelidir; vade farkı, taşıma gibi ek bedeller de matraha dâhil olabilir.
- Müstahsil makbuzuMüstahsil makbuzu, defter tutan bir işletmenin çiftçiden (müstahsilden) tarım ürünü satın aldığında düzenlediği belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 235. maddesinde tanımlanır; elektronik hâline e-Müstahsil makbuzu denir.
N
O
Ö
P
- POS komisyonuPOS komisyonu, kartlı satışta bankanın ya da ödeme kuruluşunun tutardan kestiği paydır. Oran taksit sayısına ve paranın hesaba geçiş süresine (blokeli ya da blokesiz) göre değişir.
- Proforma faturaProforma fatura, satış kesinleşmeden önce alıcıya malın cinsini, miktarını, fiyatını ve koşullarını bildirmek için hazırlanan teklif belgesidir. Yasal fatura yerine geçmez, muhasebe kaydına alınmaz.
S
- Stok devir hızıStok devir hızı, stoğun belli bir dönemde kaç kez satılıp yenilendiğini gösterir. Satılan malın maliyeti ortalama stok değerine bölünerek bulunur; yüksek olması malın rafta az beklediğini gösterir.
- Stok sayımıStok sayımı, dükkânda ve depoda fiilen bulunan malın tek tek sayılıp kayıttaki miktarla karşılaştırılmasıdır. Sayım farkı; kayıp, kırılma, hatalı giriş ya da kayıt dışı satışı ortaya çıkarır.
- StopajStopaj, bir ödemeyi yapan kişinin, karşı tarafın gelir vergisini ödemeden keserek onun adına vergi dairesine yatırmasıdır. Dayanağı 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesidir; işyeri kirası ve serbest meslek ücretinde oran %20'dir.
T
- TahsilatTahsilat, bir alacağın parasının alınmasıdır. Müşteri veresiye borcunu ödediğinde yapılan kayıt tahsilattır; para kasaya ya da bankaya girer, müşterinin cari hesabındaki borç aynı tutarda düşer.
- Tahsilat makbuzuTahsilat makbuzu, bir alacağın parası alındığında ödeme yapana verilen ve kimden, ne kadar, hangi tarihte, hangi yolla para alındığını gösteren belgedir. Ticari bir belgedir; faturanın ya da mali fişin yerine geçmez.
V
- Vade farkıVade farkı, ödemenin ileri bir tarihte yapılması ya da geç yapılması karşılığında asıl tutara eklenen bedeldir. Vade farkı KDV'ye tabidir ve genelde ayrı bir faturayla ya da asıl faturada ayrı satır olarak gösterilir.
- VeresiyeVeresiye, malı bugün teslim edip parasını sonra almak demektir. Veresiye satışta tutar müşterinin cari hesabına borç olarak yazılır ve müşteri ödedikçe bakiye düşer.
- Vergi levhasıVergi levhası, mükellefin vergi dairesini, vergi numarasını ve son yıllarda beyan ettiği kazanç ile ödediği vergiyi gösteren belgedir. Vergi Usul Kanunu'nun 5. maddesine göre alınması ve işyerinde bulundurulması zorunludur; asılması zorunlu değildir.
Y
Z
Okuduğunu uygula
Rehberdeki düzeni programda kurmak bir öğleden sonra sürer.
Veresiye limiti, kritik stok ve gün sonu kapanışı programda hazır ekranlar. Ürün listeni ve açık hesaplarını içeri alıp kaldığın yerden devam edersin.
14 gün ücretsiz · kart bilgisi istenmez · paketler aylık $39 + KDV'den başlar